Narzuty kosztorysowe Kp, Z i Kz – czym są i jak je liczyć?

Narzuty kosztorysowe to procentowe dodatki doliczane do kosztów bezpośrednich robót budowlanych, które pozwalają uwzględnić koszty prowadzenia budowy, zakupu materiałów oraz zakładany zysk wykonawcy. W praktyce obejmują przede wszystkim Kp (koszty pośrednie), Kz (koszty zakupu) i Z (zysk kalkulacyjny).

W bazie wiedzy Mimiry o przetargach wyjaśniamy pojęcia, które najczęściej wpływają na przygotowanie ceny oferty. Przy narzutach nie chodzi o mechaniczną operację w programie kosztorysowym. Chodzi o to, czy cena pokryje rzeczywiste koszty realizacji kontraktu.

Czym są narzuty kosztorysowe?

W kalkulacji szczegółowej cena robót powstaje z kosztów bezpośrednich oraz narzutów. Do kosztów bezpośrednich zalicza się zwykle robociznę, materiały i pracę sprzętu przypisane do konkretnej pozycji robót. Więcej o ich zakresie przeczytasz w artykule koszty bezpośrednie.

Narzuty kosztorysowe przenoszą do ceny koszty, których nie można prosto przypisać do jednej pozycji przedmiaru, a także zakładany wynik finansowy wykonawcy. Najczęściej stosuje się trzy oznaczenia:

• Kp – koszty pośrednie,
• Kz – koszty zakupu materiałów,
• Z – zysk kalkulacyjny.

Ich wysokość ustala wykonawca, chyba że dokumentacja postępowania lub wymagany formularz narzuca konkretną metodę prezentacji kalkulacji. Nie istnieje jedna obowiązująca stawka Kp, Kz czy Z dla wszystkich robót budowlanych i wszystkich zamówień publicznych.

Narzuty kosztorysowe Kp, Z i Kz – co oznaczają?

Kp, czyli koszty pośrednie

Koszty pośrednie dotyczą organizacji i obsługi realizacji robót. Nie są „dodatkiem z sufitu”, lecz wydatkami, które firma faktycznie ponosi, aby wykonać kontrakt.

Do Kp mogą należeć między innymi:

• zaplecze budowy, kierownictwo i nadzór wewnętrzny,
• koszty BHP, ochrony, mediów oraz organizacji placu budowy,
• administracja, ubezpieczenia czy obsługa sprzętu pomocniczego,
• koszty utrzymania przedsiębiorstwa rozłożone na realizowane kontrakty.

Podstawa naliczenia Kp zależy od przyjętej metodologii. W kosztorysach często narzut jest naliczany od robocizny i pracy sprzętu, ale dokumentacja albo zasady firmowej kalkulacji mogą przewidywać inne rozwiązanie. Dlatego przed wpisaniem wskaźnika trzeba sprawdzić ustawienia kosztorysu i wymagania zamawiającego.

Kz, czyli koszty zakupu materiałów

Koszty zakupu materiałów dotyczą obsługi dostaw. Mogą obejmować transport, rozładunek, składowanie, ubezpieczenie dostawy czy straty wynikające z logistyki materiałowej.

Kz nalicza się co do zasady od wartości materiałów. To ważne szczególnie przy kontraktach z dużym udziałem materiałów, nietypową logistyką albo budową oddaloną od dostawców. Pominięcie Kz może znacząco obniżyć ofertę na papierze, ale nie obniży rzeczywistych wydatków firmy.

Z, czyli zysk kalkulacyjny

Zysk kalkulacyjny jest planowanym wynikiem wykonawcy na danym kontrakcie. Nie należy mylić go z prostą marżą „na wszelki wypadek”. Jego poziom powinien uwzględniać ryzyko umowne, czas realizacji, konkurencję, płynność finansową oraz prawdopodobieństwo zmian cen.

W praktyce Z może być naliczany od różnych podstaw, zależnie od przyjętego modelu kalkulacji. Najważniejsza jest konsekwencja: ta sama logika powinna działać w całym kosztorysie.

Jak liczyć narzuty w kalkulacji szczegółowej?

Załóżmy uproszczony przykład, w którym koszty bezpośrednie wynoszą:

• robocizna: 100 000 zł,
• materiały: 200 000 zł,
• sprzęt: 20 000 zł.

Firma przyjmuje następujące zasady:

• Kz: 8% od materiałów,
• Kp: 60% od robocizny i sprzętu,
• Z: 8% od robocizny, sprzętu i kosztów pośrednich.

W takim modelu:

1. Kz = 8% × 200 000 zł = 16 000 zł.
2. Kp = 60% × (100 000 zł + 20 000 zł) = 72 000 zł.
3. Podstawa dla Z = 100 000 zł + 20 000 zł + 72 000 zł = 192 000 zł.
4. Z = 8% × 192 000 zł = 15 360 zł.

Cena kalkulacyjna wynosi więc 423 360 zł przed uwzględnieniem ewentualnych dalszych elementów wymaganych w ofercie, np. podatku VAT.

To przykład mechanizmu, a nie wzór do bezrefleksyjnego skopiowania. Inna podstawa Kp lub Z zmieni wynik. Właśnie dlatego w kalkulacji szczegółowej trzeba jasno określić, od czego naliczane są wskaźniki.

Jak ustalić właściwe stawki narzutów?

Najlepszym punktem wyjścia są dane z własnych zakończonych kontraktów. Sprawdź, ile firma rzeczywiście wydała na organizację budowy, logistykę materiałów, nadzór oraz administrację. Następnie porównaj te koszty z wartością robocizny, materiałów i sprzętu.

Przy ustalaniu Kp, Kz i Z weź pod uwagę:

• skalę i lokalizację inwestycji,
• czas realizacji oraz sezonowość,
• udział materiałów w cenie robót,
• wymagania BHP i organizacyjne,
• warunki płatności, kary umowne oraz ryzyka kontraktowe.

W przetargu publicznym kosztorys ofertowy musi też odpowiadać dokumentacji. Przed kalkulacją przeanalizuj SWZ, przedmiar, projekt, STWiORB oraz projekt umowy. Sama kalkulacja ceny oferty nie powinna zaczynać się od wpisania procentów, lecz od oceny zakresu i ryzyk realizacyjnych.

Przykład z rynku: TR Building, generalny wykonawca robót budowlanych, wygrał kontrakty o łącznej wartości 12,85 mln zł. Zespół wykorzystuje czas kosztorysantów na wstępne wyceny i odrzuca nierokujące postępowania już na tym etapie. To rozsądna praktyka: wskaźniki narzutów należy weryfikować przed decyzją o starcie, a nie dopiero po złożeniu oferty.

Błędy przy naliczaniu narzutów kosztorysowych

Najczęstszy błąd to użycie jednej „rynkowej” stawki dla każdego kontraktu. Mały remont w centrum miasta, budowa obiektu z rozbudowanym zapleczem i kontrakt z intensywną logistyką materiałową mają inne koszty pośrednie.

Problemy powodują także:

• pominięcie Kz przy materiałach wymagających transportu i obsługi,
• podwójne doliczenie kosztu, który już znajduje się w cenie jednostkowej,
• naliczenie Kp lub Z od niewłaściwej podstawy,
• brak zgodności między kosztorysem, formularzem cenowym i wyjaśnieniami ceny,
• zaniżenie zysku w celu uzyskania najniższej ceny bez analizy ryzyka.

Zbyt niskie narzuty mogą prowadzić do oferty, której realizacja będzie nierentowna. W określonych sytuacjach cena może również wymagać wyjaśnienia jako potencjalnie rażąco niska cena. Wykonawca powinien wtedy umieć pokazać, skąd wynikają przyjęte założenia i dlaczego cena pozwala wykonać zamówienie zgodnie z wymaganiami.

Często zadawane pytania

Co to są narzuty kosztorysowe?
Narzuty kosztorysowe to procentowe dodatki do kosztów bezpośrednich robót. Obejmują przede wszystkim koszty pośrednie Kp, koszty zakupu materiałów Kz i zysk kalkulacyjny Z.

Od czego nalicza się Kp, Kz i Z?
Kz nalicza się najczęściej od wartości materiałów. Kp i Z mogą być liczone od różnych podstaw, zależnie od przyjętej metody kalkulacji oraz wymagań dokumentacji przetargowej. Podstawę naliczenia trzeba określić jasno i stosować konsekwentnie.

Czy istnieją obowiązkowe stawki Kp, Kz i Z w przetargach?
Nie ma jednej powszechnie obowiązującej stawki narzutów dla wszystkich robót budowlanych. Wykonawca powinien ustalać je na podstawie własnych kosztów, ryzyk i warunków realizacji, z uwzględnieniem wymagań SWZ.

Czy koszty zakupu Kz dotyczą każdej pozycji kosztorysowej?
Nie. Kz dotyczy materiałów i kosztów związanych z ich dostarczeniem oraz obsługą logistyczną. Nie nalicza się go automatycznie do robocizny ani pracy sprzętu.

Czy zbyt niskie narzuty mogą być problemem w ofercie?
Tak. Zaniżone Kp, Kz albo Z mogą sprawić, że kontrakt będzie nierentowny mimo wygrania postępowania. Jeżeli cena oferty istotnie odbiega od wartości zamówienia lub ofert konkurencji, zamawiający może wezwać wykonawcę do wyjaśnień dotyczących rażąco niskiej ceny.